LS Trần Minh Hùng trả lời báo tuổi trẻ về tại sao nên chuyển từ hộ kinh doanh sang công ty?

1/. Trong quá trìnhtư vấn pháp lý, ông có gặp trường hợp hộ kinh doanh muốn chuyển đổi từ hộ kinhdoanh lên doanh nghiêp không nhưng gặp vướng mắc về thủ tục pháp lý không? Nhữngđiểm nghẽn nào thường khiến họ e ngại nhất? Đâu là rào cản lớn nhất?

Có nhiều hộ kinh doanh (HKD) phảithay đổi loại hình kinh doanh thành hình thức doanh nghiệp trong quá trìnhhoạt động. Nguyên nhân thường xuất phát bởi yếu tố quy mô sản xuất, kinh doanh;nhu cầu mở rộng thị trường hay để tăng khả năng huy động vốn; tăng sức cạnh tranh của hàng hóa, đặc biệt là các yêu cầu vềtiêu chuẩn hàng hóa, dịch vụ…

Tuy nhiên, hiện nay các quy định hiệnhành về HKD vẫn còn những bất cập và việc chuyển đổi còn gặp nhiềukhó khăn nên nhiều HKD không muốn chuyển đổihình thức kinh doanh thành doanh nghiệp. Một số lý do thường xuất phát từ tâmlý “né tránh” nghĩa vụ nộp thuế; không ký hợp đồng với các lao động, ngại thuê kếtoán báo cáo thuế, nhiều người không thích sử dụng kế toán dịch vụ mà nộp thuế khoán,sợ rườm rà, sợ lên công ty thì nhiều phiền phức…hay các HKD còn e ngại vì chưa tiếp cận được thực tiễn pháp luật vềdoanh nghiệp, chưa hiểu rõ mô hình cấu trúc doanhnghiệp là như thế nào, hoạt động ra sao, cách quản lý như thế nào; chưa quenvới hệ thống sổ sách kế toán và báo cáo thuế, không rõ về sổsách kế toán, thủ tục chuyển đổi còn phức tạp, mức thuế mà doanh nghiệp phải chịucao hơn so với HKD phải đóng, sợ các rủi ro……

Tôi cho rằng, rào cản lớn nhất của vấn đề trên là doviệc tiếp cận và am hiểu cơ sở pháp lý trước, trong và sau khi chuyển đổi HKDthành loại hình doanh nghiệp cũng như lợi ích của việc chuyển đổi loại hìnhkinh doanh. Bởi thực tế HKD ở Việt Nam vẫn chưa phát huy hết tiềm năng của mìnhtrong hoạt động kinh doanh, còn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Bêncạnh đó, các HKD chịu nhiều bất lợi, khó tiếp cận các cơ chế, chính sách hỗ trợcủa Nhà nước, thậm chí, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 không đưađối tượng này vào chính sách hỗ trợ. Do đó, cầnkhuyến khích việc chuyển đổi cũng như hoàn thiện về mặt pháp lý là vấn đề rất cầnthiết.

2. Khichuyển sang doanh nghiệp sẽ có lợi gì?

Chuyển đổi loại hình kinh doanh làviệc chủ thể kinh doanh chuyển từ hình thức kinh doanh này sang hình thức kinhdoanh khác để phù hợp với khả năng và nhu cầu đầu tư, đáp ứng tốt hơn nguyện vọngcủa các nhà đầu tư trong những trường hợp cụ thể. Việc chuyển đổi loại hìnhkinh doanh có thể giúp chủ thể kinh doanh mở rộng quy mô, tăng khả năng huy độngvốn; ngoài ra, còn giúp chủ đầu tư chuyển đổi từ chế độ trách nhiệm vô hạn sangchế độ TNHH (như trường hợp chuyển đổi từ HKD thành công ty TNHH một thànhviên).

Cùng với đó, các HKD có thể dễ dàng hơn khi tiếp cậncác nguồn vốn vay từ ngân hàng và các tổ chức tài chính. Điều này giúp họ có đủnguồn lực để mở rộng quy mô kinh doanh và đầu tư vào công nghệ, nâng cao năngsuất. Doanh nghiệp cũng có tư cách pháp nhân rõ ràng hơn so với hộ kinh doanh,do đó, dễ dàng xây dựng uy tín và niềm tin với khách hàng, đối tác và nhà cungcấp, mở ra nhiều cơ hội hợp tác kinh doanh và phát triển thị trường mới. Đồng thờikhi chuyển mô hình thì doanh nghiệp còn được hoàn thuế, khấu trừ thuế theo quy định.Điều này hoàn toàn có lợi cho doanh nghiệp, dễ đăng ký bảo hộ thương hiệu, nhãnhiệu, hàng hóa, sản phẩm được bảo hộ có uy tín hơn….

3. Một sốhộ kinh doanh lo ngại rằng khi chuyển thành doanh nghiệp, họ sẽ bị thanh tra,kiểm tra nhiều hơn, làm gia tăng chi phí tuân thủ pháp luật. Theo ông/bà, có cầnthiết phải có cơ chế giám sát linh hoạt hơn cho doanh nghiệp mới chuyển đổikhông?

Đối với vấn đề HKD lo ngại khi chuyển thànhdoanh nghiệp, họ sẽ bị thanh tra, kiểm tra nhiều hơn, làm gia tăng chi phí tuânthủ pháp luật nên cần có thiết phải có cơ chế giám sát linh hoạt hơn cho doanhnghiệp mới chuyển đổi. Do đó, theo tôi để thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ hộkinh doanh thành doanh nghiệp, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ Chính phủ và cáctổ chức liên quan, bao gồm việc cung cấp thông tin, tư vấn, đào tạo và cácchương trình hỗ trợ tài chính. Đồng thời, cần tạo ra một môi trường kinh doanhthuận lợi và minh bạch để các hộ kinh doanh có thể tự tin chuyển đổi và pháttriển bền vững. Nghiên cứu hoàn thiệnkhung pháp luật đảm bảo sự bình đẳng giữa các chủ thể, loại hình kinh doanh,đặc biệt các quy định pháp luật về kế toán, thuế, thanh tra, kiểm tra... Cânnhắc đổi mới quản lý nhà nước theo hướng dựa vào quy mô kinh doanh hơn là loạihình doanh nghiệp để tránh tình trạng hộ kinh doanh quy mô lớn được quản lý nhưhộ kinh doanh siêu nhỏ và doanh nghiệp siêu nhỏ lại phải thực hiện các gánhnặng tuân thủ như một doanh nghiệp quy mô lớn.

4.Liệucó thể có một giai đoạn chuyển tiếp, trong đó hộ kinh doanh khi lên doanh nghiệpđược hưởng một số ưu đãi nhất định về thuế, thủ tục kế toán, kiểm toán haykhông? Nếu có, theo ông/bà, giai đoạn này nên kéo dài bao lâu?

Hiện nay, Nhà nướcdành rất nhiều sự ưu đãi khi chuyển sang loại hình doanh nghiệp, cụ thể căncứ quy định tại khoản 1 Điều 16 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 nhưsau:

“Điều 16. Hỗ trợ doanhnghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh

1. Doanh nghiệp nhỏ và vừachuyển đổi từ hộ kinh doanh được hỗ trợ nếu đáp ứng các điều kiện sau đây:

a) Trước khi thành lậpdoanh nghiệp, hộ kinh doanh đã đăng ký và hoạt động theo quy định của phápluật;

b) Hộ kinh doanh có hoạtđộng sản xuất, kinh doanh liên tục ít nhất là 01 năm tính đến ngày được cấpGiấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.”

Như vậy, để được hỗ trợkhi chuyển đổi từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa cần đápứng 02 điều kiện:

(1) Trước khi chuyển đổithành doanh nghiệp, hộ kinh doanh phải được đăng ký và hoạt động theo quy định;và

(2) Hộ kinh doanh đã cóhoạt động sản xuất, kinh doanh liên tục ít nhất 01 năm (tính đến ngày được cấpgiấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu).

Trongđó, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh sẽ được hỗtrợ các nội dung theo quy định tại khoản 2 Điều 16 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏvà vừa 2017 được hướng dẫn bởi Mục 1 Chương IV Nghị định 80/2021/NĐ-CP bao gồm:

1. Tư vấn, hướng dẫn miễn phí về hồ sơ, thủ tục thành lập doanh nghiệp

Theo quy định tại Điều 15Nghị định 80/2021/NĐ-CP Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương(gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) giao Sở Kế hoạch và Đầu tư tư vấn,hướng dẫn miễn phí hộ kinh doanh đăng ký chuyển đổi thành doanh nghiệp về:

- Trình tự, thủ tục, hồ sơđăng ký thành lập doanh nghiệp; và

- Trình tự, thủ tục, hồ sơđăng ký chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh đối với các ngành nghề kinh doanh cóđiều kiện (nếu có).

Lưu ý: Nếu hộ kinh doanh đăng ký chuyển đổi thành doanh nghiệp có nhu cầutư vấn, hướng dẫn các nội dung nêu trên, gửi đề nghị hỗ trợ thông qua hình thứctrực tiếp hoặc trực tuyến tới Sở Kế hoạch và Đầu tư. Hồ sơ đề nghị gồm: 

+ Bản sao hợp lệ Giấy đăngký kinh doanh của hộ kinh doanh; 

+ Bản sao hợp lệ Giấychứng nhận đăng ký mã số thuế; 

+ Bản sao hợp lệ chứng từnộp lệ phí môn bài, các loại thuế và khoản nộp ngân sách nhà nước khác (nếucó), tờ khai thuế trong thời hạn 01 năm trước khi chuyển đổi.

Thời hạn giải quyết: 03ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị.

2. Hỗ trợ đăng ký doanh nghiệp, công bố thông tin doanh nghiệp

TheoĐiều 16 Nghị định 80/2021/NĐ-CP quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từhộ kinh doanh được miễn lệ phí đăng ký doanh nghiệp lần đầu tại cơ quan đăng kýkinh doanh, miễn phí công bố nội dung đăng ký doanh nghiệp lần đầu tại Cổngthông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia.

3. Hỗ trợ thủ tục đăng ký ngành, nghề kinh doanh có điều kiện

Doanh nghiệp nhỏ và vừachuyển đổi từ hộ kinh doanh tiếp tục hoạt động sản xuất kinh doanh thuộc ngành,nghề kinh doanh có điều kiện mà không thay đổi về quy mô thì gửi đề nghị tới cơquan quản lý nhà nước có thẩm quyền để được cấp văn bản liên quan đến điều kiệnđầu tư kinh doanh theo Điều 17 Nghị định 80/2021/NĐ-CP.

Trong thời hạn 03 ngày làmviệc kể từ ngày nhận được đề nghị của doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước cóthẩm quyền có trách nhiệm cấp văn bản liên quan đến điều kiện đầu tư kinh doanhcho doanh nghiệp.

Lưu ý: Doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn phí thẩm định, phí, lệ phí cấpphép kinh doanh lần đầu đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện.

4. Hỗ trợ lệ phí môn bài

Theoquy định tại Điều 18 Nghị định 80/2021/NĐ-CP thì doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyểnđổi từ hộ kinh doanh được miễn lệ phí môn bài trong thời hạn 03 năm kể từ ngàyđược cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

5. Hỗ trợ tư vấn, hướng dẫn thủ tục hành chính thuế và chế độ kế toán

Theo Điều 19 Nghị định80/2021/NĐ-CP quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh đượctư vấn, hướng dẫn miễn phí về thủ tục hành chính thuế và chế độ kế toán trongthời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lầnđầu.

Ngoài ra, doanh nghiệpcũng được hỗ trợ:

+ Miễn, giảm thuế thu nhậpdoanh nghiệp có thời hạn theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanhnghiệp;

+ Miễn, giảm tiền sử dụngđất có thời hạn theo quy định của pháp luật về đất đai.

Lưu ý: Doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh kế thừa toàn bộquyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của hộ kinh doanh theo quy định của phápluật. 

- Đối với công ty tráchnhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ hộkinh doanh, chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản củamình đối với các khoản nợ chưa thanh toán của hộ kinh doanh, trừ trường hợp cóthỏa thuận khác theo quy định của pháp luật.

- Hộ kinh doanh chấm dứthoạt động kể từ thời điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanhđược cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Mặt khác, các chính sách hỗ trợ cần toàn diện,bao trùm không chỉ ở khâu khuyến khích chuyển đổi thành lập doanh nghiệpmà tất cả các khâu sản xuất - kinh doanh để doanh nghiệp có chỗ dựa, tiếptục phát triển, nhất là trong những năm đầu chuyển đổi. Đảm bảo điều kiện thuậnlợi cho doanh nghiệp sau khi chuyển đổi từ hộ kinh doanh tiếp tục hoạtđộng thông qua việc giảm gánh nặng về sổ sách kế toán cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt doanh nghiệpsiêu nhỏ theo hướng quy định chế độ kế toán phù hợp với quy mô và năng lực,trình độ của từng nhóm doanh nghiệp: Vừa, nhỏ và siêu nhỏ.

5.Theoông/bà, các cơ quan quản lý nhà nước cần làm gì để tạo niềm tin cho hộ kinhdoanh, giúp họ cảm thấy việc trở thành doanh nghiệp là cơ hội phát triển chứkhông phải là một gánh nặng? Cần điều chỉnh hoặc bổ sung những quy định pháp lýnào để tạo động lực mạnh mẽ hơn cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp?

Thứ nhất, tiếptục hoàn thiện và cụ thể hóa các hình thức hỗ trợ: Hỗ trợ về thông tin và tưvấn; hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực; hỗ trợ tiếp cận tín dụng; hỗ trợ miễn,giảm, giãn thuế và các khoản nộp khác; hỗ trợ nâng cao năng lực; hỗ trợ tiếpcận mặt bằng sản xuất - kinh doanh; hỗ trợ xúc tiến, mở rộng thị trường; hỗ trợquyết toán sổ sách kế toán... để doanh nghiệp sau chuyển đổi hoạt động ổn định,lâu dài. Ví dụ như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏvà vừa và hộ kinh doanh trong một thời gian nhất định để giảm gánh nặng tàichính; đồng thời, giãn thời hạn nộp thuế và các khoản đóng góp bắt buộc khácnhư: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, từ đó, giúp doanh nghiệp có thêm thời gianchuẩn bị tài chính.

Thứ hai, cải thiện tiếp cận vốn. Cần tăng cườngcác chương trình vay vốn ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh vớilãi suất thấp hơn và điều kiện vay vốn dễ dàng hơn. Bên cạnh đó, phát triển cácquỹ hỗ trợ doanh nghiệp để cung cấp nguồn vốn đầu tư cho các doanh nghiệp gặpkhó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Thứ ba, quyền tựdo của công dân trong hoạt động kinh doanh được biểu hiện thông qua quyền tự dokinh doanh. Quyền tự do kinh doanh phải tiếp cận theo hướng đơn giản hóa điềukiện, thủ tục đăng ký kinh doanh, bãi bỏ nhiều quy định về điều kiện kinhdoanh, mở rộng các nhóm quyền tự quyết của chủ thể kinh doanh, để đảm bảo quyềntự do kinh doanh và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư lựa chọn một mô hình kinhdoanh phù hợp. 

Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo nguồnnhân lực cho các hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp; nâng cao chấtlượng đào tạo nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn, qua đó nângcao chất lượng lao động sau khi đào tạo, nhằm giảm chi phí tuyển dụng và giảmchi phí đào tạo lại lao động.

Thứ năm, nâng cao năng lực, hiệuquả quản lý nhà nước đối với hộ kinh doanh.

Để giải quyết vấn đề này cần thiết tiếp tục rà soátvà đơn giản hóa quy định pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh, loại bỏnhững quy định chồng chéo, không còn phù hợp; Cắt giảm thủ tục hành chính khôngcần thiết, đặc biệt là các thủ tục có tính hình thức; Đồng bộ hóa cơ sở dữ liệuthống nhất về thông tin doanh nghiệp, giúp giảm thiểu tình trạng yêu cầu cung cấpnhiều lần một loại giấy tờ.

6. Có quốcgia nào đã triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổilên doanh nghiệp mà Việt Nam có thể tham khảo? Những kinh nghiệm nào có thể ápdụng vào thực tế tại Việt Nam?

 Qua nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước nhưMỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Trung Quốc, Singapore trong chính sách hỗtrợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cho thấy rằng cho dù đối với các nềnkinh tế phát triển hay đang phát triển thì vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừavẫn hết sức quan trọng, Chính phủ cần có những chính sách và bước đi phù hợp nhằmtrợ giúp những khó khăn, bất lợi của hệ thống doanh nghiệp này, trong đó hỗ trợvà tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận với nguồn vốn và hỗ trợvề mặt pháp lý được coi là then chốt,việc hỗ trợ được thể hiện một cách trực tiếp,hoặc gián tiếp dưới nhiều hình thức khác nhau, tuy nhiên nhóm đối tượng thụ hưởngchủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ hoặc nhỏ và vừa.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm các nước cũng chỉ ra rằng hỗtrợ tài chính, tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là mục tiêu và hoạt động hỗtrợ cơ bản cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nhiều nước, do đó cần tăng cường chínhsách hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cậnđược các hình hỗ trợ tài chính của Chính phủ, đồng thời cần tiếp tục thực hiệnchính sách ưu đãi thuế doanh nghiệp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa , đặc biệtlà các quy định pháp luật liên quan đến mức thuế suất thấp hơn cho các công tysiêu nhỏ và nhỏ. Thường xuyên tổ chức hội thảo doanh nghiệp, các hộ kinh doanh,cơ quan thuế để tuyên truyền, chia sẻ kinh nghiệm của những người đi trước, đã quađể cho các hộ kinh doanh mạnh dạn và học hỏi hiểu rõ quy định để chuyển đổi loạihình.

Dù chặng đường phía trước còn dài, song bên cạnhcông tác tuyên truyền vận động, chỉ rõ lợi ích, việc sớm phân định rạch ròi, đầyđủ về địa vị pháp lý của hộ kinh doanh đóng một vai trò rất quan trọng. Chỉ cónhư vậy mới khơi thông, phát huy được nguồn lực, tiềm năng của hộ kinh doanhthông qua chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Trân trọng cảm ơn LS Hùng.

LS TRẦN MINH HÙNG TRẢ LỜI PHỎNG VẤN